«Οι δεοντολογικές Διαστάσεις της Υγείας και το Ιατρικό Απόρρητο»

Κατάλογος Περιεχομένων

Περίληψη

1.      Η Ηθική ως κλάδος της φιλοσοφίας
2.      Η  Ηθική στην Αρχαία Ελλάδα
3.      Η Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα
4.      Το Δίκαιο για την προστασία του Ιατρικού Απορρήτου
5.           Διεθνές Δίκαιο
6.           Ελληνικό Δίκαιο
7.       Ο κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας
8.       Βιβλιογραφία 
9.       Παράρτημα 

Περίληψη

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση των ηθικών και νομικών κανόνων που καθορίζουν το πλαίσιο άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος.

Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση επιλεγμένης βιβλιογραφίας (βιβλία και επιστημονική αρθογραφία,), μελέτη των πρακτικών της  Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής αλλά και αναζήτηση άρθρων και απόψεων στον Ημερήσιο Τύπο και στο διαδίκτυο.

Διαπιστώσεις : Η ταχύτητα εισόδου της Ιατρικής τεχνολογίας τα τελευταία τριάντα χρόνια, δεν άφησε χρόνο για  ομαλή προσαρμογή της κοινωνίας στα νέα επιστημονικά  δεδομένα.  Οι μέχρι τώρα ηθικές αξίες που πρωτοπεριγράφηκαν με τον όρκο του Ιπποκράτη, όπως είναι το ιατρικό απόρρητο παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες αλλά για να συμβαδίζουν με τις νέες βιοηθικές προκλήσεις υπάρχει συχνά η ανάγκη συμπλήρωσης τους με την προσθήκη νέων κανόνων και απαγορεύσεων.

Συμπεράσματα: Το θεσμικό πλαίσιο που έχει δημιουργηθεί με τον νέο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, προστατεύει τα Δικαιώματα των Ασθενών και των Ιατρών αλλά η τήρησή του έχει σχέση με τον πολιτισμό της κοινωνίας μας. Για αυτό η επιτυχής εφαρμογή του στην καθημερινότητα σε ένα δυσκίνητο δημόσιο τομέα και σε ένα ανεξέλεγκτο ιδιωτικό είναι συχνά προβληματική. Για να επιτευχθεί χρειάζεται   να υπάρξουν μαθήματα ηθικής και δεοντολογίας στις σχολές υγείας που θα παράγουν  κοινωνικά υπεύθυνους - ακέραιους επαγγελματίες υγείας, εντατικοποίηση των έλεγχων από τους θεσμοθετημένους φορείς για την προστασία των δικαιωμάτων, ενημέρωση του προσωπικό που εργάζεται σε κρίσιμες θέσεις και αστικοποίηση των πειθαρχικών κυρώσεων.

  

Η ηθική ως κλάδος της φιλοσοφίας

Η Ηθική αποτελεί κλάδο της Φιλοσοφίας που προσπαθεί να περιγράψει τα πρότυπα και τους τρόπους κοινωνικής συμπεριφοράς.  Οι ηθικοί κανόνες είναι συνήθως αυτόνομα επιβεβλημένοι ως αποτέλεσμα  μιας μακροχρόνιας εκπαιδευτικής διαδικασίας, άγραφων ηθών, εθίμων και εμπειριών ενώ οι κανόνες δικαίου είναι ετερώνυμα επιβεβλημένοι από την κοινωνία. Στους  ηθικούς κανόνες οι κυρώσεις έχουν μια ψυχολογική και θρησκευτική διάσταση,  ενώ στους κανόνες δικαίου υπάρχει άμεση σύνδεση με πραγματικές κυρώσεις. Πολλοί ηθικοί κανόνες μπορεί να συνδυάζονται με κανόνες δικαίου.1

Η πρώτη γραπτή εμφάνιση κανόνων δικαίου έγινε πριν από 4000 χρόνια με τον κώδικα του Χαμουραμπί (1955-1912 π. Χ.) που χαράχθηκε σε στήλη και τοποθετήθηκε σε δημόσια θέα στο βαβυλωνιακό ναό Μαρντούκ. Ο κώδικας του Χαμουραμπί αποτέλεσε την βάση για την ανάπτυξη της νομοθεσίας, είχε  282 άρθρα, εννέα εκ των οποίων, αφορούσαν στην άσκηση της ιατρικής σε ένα ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο κανόνων, αμοιβών και ποινών. Σε χαρακτηριστικό απόσπασμα από τον παραπάνω νόμο αναφέρεται ότι «εάν ένας ιατρός θεραπεύσει τραύμα  ελεύθερου πολίτη θα λάβει 10 κομμάτια ασημιού, αλλά μόνο 5, εάν ο πολίτης είναι υιός πληβείου ή δύο εάν είναι σκλάβος. Ωστόσο εάν ένας ιατρός αντιμετωπίσει με μεταλλικό μαχαίρι το σοβαρό τραύμα ενός ασθενούς, οδηγώντας τον στο θάνατο διατάσσεται να κοπούν τα  χέρια του.» Η παραπάνω αναφορά περιγράφει την ιατρική αμοιβή και καθιστά φανερό ότι  κάθε ιατρικό λάθος ήταν ικανό να θέσει σε κίνδυνο την ζωή του ιατρού. 2,3

Η Ηθική στην Αρχαία Ελλάδα

 Σε πολλά αρχαία ελληνικά κείμενα συναντούμε μεταγενέστερες φιλοσοφικές αναζητήσεις για την ηθική, όπως

1. Το δαιμόνιο που εμφανίζεται στους διαλόγους του Σωκράτη, την ηθική φωνή, δηλαδή που με εντολές αποχής του έλεγε πάντα τι να μην πράξει. Αυτή η προστασία από τις  αρνητικές πράξεις εξέφραζε με σαφήνεια το ηθικό έρεισμα.
2. Την προτροπή για ηθική αναστολή που εμφανίζεται στην Ηλιάδα του Όμηρου, όταν η Αθηνά συμβουλεύει τον Αχιλλέα να μην σκοτώσει τον Αγαμέμνονα. Η αποφυγή του φόνου σε αυτή την περίπτωση έχει περισσότερο σχέση ωφέλειας παρά δικαίου.
3. Οι τύψεις που εμφανίζονται με τις Ερινύες στην τρίτη τραγωδία της τριλογίας Oρέστειας του Αισχύλου.
4. Η αξία της ηθικής στα έργα του Πλάτων Φίληβος, Περί ηδονής, Ηθικός,  Συμπόσιον, Περί αγαθού και Ηθικός.  δεν  διαχωρίζεται από την επιστημονική γνώση.
5. Αντίθετα στα έργα του μαθητή του Πλάτωνα, Αριστοτέλη Ηθικά Ευδήμεια, Ηθικά μεγάλα, Ηθικά Νικομάχεια η ηθική παρουσιάζεται ως μια αυτοτελής επιστήμη, σαφέστατα οριοθετημένη και αναλυμένη σε βάθος. Φρόνιμος Άνθρωπος είναι αυτός που έχει ηθική επίγνωση, η επίγνωση αποκτάτε με την επαφή με το θεό, με την εμπειρία, την εκπαίδευση και την γνώση. Στο έργο του Ηθικά Νικομάχεια δίνει συμβουλές διαπαιδαγώγησης για την απόκτηση της ηθικής γνώσης και εξετάζει τις αρετές υπό το πρίσμα του ορθού μέτρου. Πιστεύει πως ο γνωστικός άνθρωπος έχει διδαχτεί από την πείρα της ζωής και με γνώμονα το μέτρο έχει την γνώση για το καλό. Ο Αριστοτέλης ήταν ο πρώτος που έγραψε για την ηθική επιλογή και διαχώρισε το ηθικό από την αγαθή βούληση και το σύνδεσε με την συνειδητή επιλογή του καλού. 4,5,6

Η ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα

Οι πρώτες αναφορές για άσκηση ιατρικής καταγράφονται στην μυθολογία με τον Ασκληπιό, αλλά και στην Ηλιάδα με αναφορές σε πολλούς Χειρουργούς που έδιναν την δίκη τους μάχη (Ποδαλείριος και Μαχάων). Οι πρώτες ιατρικές σχολές στην Ελλάδα απέκτησαν οργανωμένη ανάπτυξη  στα ιερά του Ασκληπιού (429π.Χ.) και στην Ιπποκρατική σχολή (460π.Χ).

Ο Ιπποκράτης είναι σίγουρα ιστορικό πρόσωπο γιατί αναφορές στο έργο του γίνονται και από τον Πλάτωνα και από τον Αριστοτέλη. Η σχολή του, έδωσε στην ανθρωπότητα τα πρώτα γραπτά κείμενα (corpus Hippocraticus ) που είναι περισσότερα από 70, γραμμένα από τον ίδιο, αλλά και από τους γιους, τους γαμπρούς και μαθητές του, για την ηθική και την δεοντολογία της ιατρικής και τον όρισε ως πατέρα της Επιστημονικής Ιατρικής και της Ιατρικής Δεοντολογίας. Τα παραπάνω κείμενα περιλαμβάνονται στα Ηθικά βιβλία (όρκος), στους Αφορισμούς, στα περί των κεφαλί τραυμάτων, στα περί Ιατρού και στα περί Άρθρων.

Στον όρκο που τηρείται έως σήμερα, αναπτύσσεται ολοκληρωμένος ο κώδικας ηθικής και επαγγελματικής ευσυνειδησίας, αναδεικνύεται η αυτονομία και η ιερότητα του επαγγέλματος, διασφαλίζεται το απόρρητο, ορίζεται ως κύριο μέλημα του Ιατρού η θεραπεία του Ασθενούς και απαγορεύονται η έκτρωση, η ευθανασία και κάθε βλαπτική ενέργεια. 7,8,9

Το Δίκαιο για την προστασία του Ιατρικού απορρήτου

Το ιατρικό απόρρητο που πρωτοκαταγράφηκε  στον όρκο του Ιπποκράτη παραμένει  μια διαχρονική και παγκοσμίως αποδεκτή ηθική αξία. Προστατεύεται  τόσο με διεθνείς διατάξεις Δικαίου αλλά και από το εσωτερικό δίκαιο. Παρακάτω αναφέρονται οι κυριότερες από αυτές.

Διεθνές Δίκαιο

1.   Οι διατάξεις δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν έχουν αποκτήσει δεσμευτική νομική ισχύ αλλά έχουν αξία «Προτάσεων Οδηγιών» που δίνουν κατευθυντήριες αρχές προς τα κράτη που τις υιοθετούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η  ρύθμιση ζητημάτων ιατρικής δεοντολογίας που προβλέπεται στον Χάρτη Θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ένωσης που ψηφίστηκε στην σύνοδο κορυφής της Νίκαιας το 2001 και ενσωματώθηκε στο ευρωπαϊκό σύνταγμα που δεν απέκτησε νομική ισχύ καθώς και η  πρόταση οδηγίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ευθύνη του παρέχοντος ιατρικές υπηρεσίες που εγκαταλείφθηκε. 10

2.   Η Ευρωπαϊκή Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών που υιοθετήθηκε το Σεπτέμβριο του 2007 στις Βρυξέλλες από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Η Χάρτα περιλαμβάνει 14 δικαιώματα που αφορούν στην πρόληψη, πρόσβαση, πληροφόρηση, συγκατάθεση, ελεύθερη επιλογή, στην εχεμύθεια και στην εμπιστευτικότητα, στο σεβασμό του χρόνου του ασθενούς, στην τήρηση προδιαγραφών ποιότητας, στην ασφάλεια, στην καινοτομίας, στην αποφυγή περιττής ταλαιπωρίας και πόνου, στην εξατομικευμένη θεραπεία, στην έκφρασης παραπόνων και στην αποζημίωση. 11

3.   Οι κώδικες και οι διακηρύξεις ιατροηθικών αρχών της παγκόσμιας  και της ευρωπαϊκής ένωσης ιατρών που έχουν υιοθετηθεί από τους Ιατρικούς συλλόγους, αλλά και από Διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι : ο κώδικας της Νυρεμβέργης (1947), η Διακήρυξη του Ελσίνκι (1964) για τον πειραματισμό στον άνθρωπο (τροποποιήθηκε 1975 – 78), η Διακήρυξη της Γενεύης (1948) για την επαγγελματική άσκηση της Ιατρικής, η οποία επικυρώθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (1950), η απόφαση της Παγκόσμιας ιατρικής εταιρίας για το ιατρικό απόρρητο και για τα προβλήματα από την χρήση των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (1973), η απόφαση της Παγκόσμιας ιατρικής εταιρίας για την χρήση των Η/Υ στην Ιατρική (1983) και οι αρχές της Ευρωπαϊκής Ιατρικής Δεοντολογίας της Διεθνούς Επιτροπής των Γιατρών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1987). Στις παραπάνω διακηρύξεις γίνεται αναφορά στην ανάγκη παροχής φροντίδας στον άνθρωπο χωρίς διακρίσεις,  στην καταπολέμηση δυσμενών καταστάσεων, όπως η φτώχεια και στην διαφύλαξη του απορρήτου. 12,13,14

Οι ευρωπαϊκοί ιατρικοί σύλλογοι με την συμμέτοχη τους στην μόνιμη επιτροπή των ευρωπαίων Ιατρών στην οποία συμμετέχει και ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος (Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP)) έχουν πραγματοποιήσει συστηματική ανάλυση των βιοηθικών θεμάτων και έχουν αναλύσει μεθοδικά τα θέματα του απορρήτου, των δικαιωμάτων, της επαγγελματικής δεοντολογίας, ενώ  έχουν σχεδιάσει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την Ηθική και την Δεοντολογία. Στο τελευταίο συνέδριο που πραγματοποίησαν στην Κω (2011) κατέληξαν  σε 15 αρχές που έγιναν ομόφωνα αποδεκτές, ενώ συνεχίζουν την προσπάθεια για αύξηση των κοινά αποδεκτών κανόνων. Οι κανόνες που έγιναν αποδεκτοί είναι οι παρακάτω:

Ο ιατρός υπερασπίζεται χωρίς  διάκριση την ανθρώπινη φυσική και διανοητική υγεία, ανακουφίζει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο χωρίς διακρίσεις τον ασθενή, σεβόμενος τη ζωή, την ακεραιότητα και την αξιοπρέπεια του. Επίσης, σέβεται το απόρρητο και την εμπιστοσύνη του ασθενούς, δεν παραβαίνει τους προσωπικούς ηθικούς κανόνες, χρησιμοποιεί την επιστημονική του γνώση, σέβεται τους διαθέσιμους πόρους, απέχει σε κάθε περίπτωση από βασανισμούς και  παρέχει τις υπηρεσίες του σε έκτακτες ανάγκες. 14

Οι Ευρωπαίοι γιατροί δεν έχουν καταλήξει και συνεχίζουν να προβληματίζονται για την υιοθέτηση αρχών που αφορούν στα εξής :

·      στο δίκαιο και ηθικό εμπόριο στα ιατρικά αγαθά. Έχει παρουσιαστεί το Σουηδικό και το Αγγλικό παράδειγμα, οπού οι ιατρικοί σύλλογοι από το 2006 συνεργάζονται με το εθνικό σύστημα υγείας για την υιοθέτηση κανόνων ηθικής π.χ. αποφυγή αγοράς από εργοστάσια σε χώρες που υπάρχει ανεπτυγμένη παιδική εργασία, κακές συνθήκες υγιεινής και  απαράδεκτα χαμηλές αμοιβές15

·      στο σεβασμό της προσωπικότητας νεαρών ασθενών. Έχουν καταλήξει στην ανάγκη απλοποίησης της ενημέρωσης και του σεβασμού της άποψης των νεαρών, αλλά δεν έχουν καταλήξει  ποια άποψη θα υπερισχύσει, όταν υπάρχει διαφωνία παιδιών και κηδεμόνων, ειδικά σε θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. 16

·      στο ιατρικό απόρρητο που το θεωρούν πολύ σημαντικό  αλλά δεν έχει αποκτήσει σε όλες τις χώρες την ίδια νομική ισχύ και σε καμία δεν είναι απόλυτο, αφού δύναται να αναιρεθεί υπό διαφορετικές προϋποθέσεις. Προβληματίζονται  για τις πιέσεις που μπορεί να δεχτούν  οι ιατροί όταν έχουν υπαλληλική σχέση, για τη μη νόμιμη πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους,  για την πίεση που μπορούν να δεχτούν από ασθενείς για να μην αποκαλύψουν ασφαλιστικές απάτες και για την υπό πίεση αποποίηση από τον ασθενή της εμπιστευτικότητας των πληροφοριών που τους αφορούν. 17,18

Ελληνικό Δίκαιο

1.   Το Σύνταγμα έχει κατοχυρώσει με τα άρθρα 2, 4, 5, 9, 21 και 22 το σεβασμό και την προστασία της αξίας του ανθρώπου, την ισότητα των Ελλήνων, την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, της υγείας και της ιδιωτικότητας. Ειδικά για το θέμα της ιδιωτικότητας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων ορίζει την ύπαρξη ανεξάρτητης αρχής (Άρθρο 9A) . Η Ανεξάρτητη Αρχή προστασίας προσωπικών δεδομένων έχει θεσπίσει κανόνες για την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων και παρεμβαίνει συχνά για Έλεγχο, τόσο μετά από καταγγελία όσο και με δική της πρωτοβουλία. Πρόσφατα, τον Απρίλιο του 2011 πραγματοποίησε έλεγχο σε 10 νοσοκομεία, Δημόσια και Ιδιωτικά, οπού διαπίστωσε ανεπαρκή προστασία των προσωπικών δεδομένων, κυρίως λόγω ελλιπούς οργάνωσης και όχι τεχνικών ανεπαρκειών. Στα περισσότερα νοσοκομεία, ενώ υπήρχε επαρκής εξοπλισμός και διοικητική οργάνωση δεν είχαν ενεργοποιήσει όλες τις δυνατότητές τους και υπήρχαν τεράστια κενά ασφάλειας Η ανεξάρτητη αρχή έκανε συστάσεις προς συμμόρφωση στις Διοικήσεις των νοσοκομείων, ενώ σύντομα θα επανέλθει για νέο έλεγχο, ώστε να εξακριβώσει εάν συμμορφώθηκαν προς τις απαιτήσεις της. Επιπρόσθετα έχει προγραμματίσει ανάλογες έρευνες και σε άλλα νοσοκομεία. 19 20 21

2.   Η νομοθεσία Με το νόμο 2071/92, άρθρο 47, π.8 «Τα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενούς»  αναφέρεται πως «ο ασθενής έχει το δικαίωμα στο μέτρο και στις πραγματικές συνθήκες που είναι δυνατόν, προστασίας της ιδιωτικής του ζωής. Ο απόρρητος χαρακτήρας των πληροφοριών και του περιεχομένου των εγγράφων που τον αφορούν, του φακέλου των ιατρικών σημειώσεων και ευρημάτων, πρέπει να είναι εγγυημένος.» 22

3.   Οι υπηρεσίες του Υπουργείου Yγείας και Kοινωνικής Αλληλεγγύης που δέχονται παράπονα και παρεμβαίνουν σε περιπτώσεις παραβίασης του απορρήτου. Στην κεντρική υπηρεσία υπάρχει ο Συνήγορος της Υγείας και κοινωνικής Αλληλεγγύης (Ν3294/2004), το κεντρικό πειθαρχικό Συμβούλιο, η αυτοτελής υπηρεσία προστασίας των δικαιωμάτων του ασθενούς, ενώ  σε κάθε νοσοκομείο υπάρχουν τα γραφεία προστασίας Δικαιωμάτων του πολίτη. 19

4.   Με δύο ειδικά άρθρα του Kώδικα Ποινικής Δικονομίας έχει θεσμοθετηθεί η υποχρέωση για τη τήρηση του απόρρητου. Τα άρθρα αυτά καλύπτουν κληρικούς, κάθε είδους νομικούς παραστάτες, τεχνικούς συμβούλους, γιατρούς, φαρμακοποιούς, μαίες καθώς και βοηθούς των προσώπων αυτών και άλλους, στους οποίους κάποιοι εμπιστεύονται συνήθως, λόγω του επαγγέλματός τους ή της ιδιότητάς τους ιδιωτικά απόρρητα. Συμφώνα με το άρθρο 371 (Παραβίαση επαγγελματικής εχεμύθειας) τιμωρούνται, μετά από έγκληση του θιγόμενου, με χρηματική ποινή ή με φυλάκιση μέχρι ενός έτους, αν φανερώσουν ιδιωτικά απόρρητα που τους τα εμπιστεύτηκαν ή που πληροφορήθηκαν λόγω του επαγγέλματος τους ή της ιδιότητάς τους. Η πράξη δεν τιμωρείται αν προστάτευαν δημόσιο συμφέρον που δεν θα μπορούσε να διαφυλαχτεί διαφορετικά ή εάν ο ιατρός ήταν υποχρεωμένος να ανακοινώσει ορισμένα γεγονότα (γεννήσεις, θανάτους και μολυσματικές νόσους) (Νόμος 344/1967). Με το άρθρο 212 προφυλάσσεται  το Επαγγελματικό απόρρητο και ορίζεται η ακύρωση κάθε δικαστικής διαδικασίας αν αυτό παραβιαστεί. H απαγόρευση ισχύει ακόμα και αν τα πρόσωπα στα οποία αναφέρεται απαλλάχθηκαν από την υποχρέωση να τηρήσουν το επαγγελματικό απόρρητο, από εκείνους που τους το εμπιστεύθηκε. Το απόρρητο αίρεται όταν πρόκειται για στρατιωτικό ή διπλωματικό μυστικό ή μυστικό που αφορά την ασφάλεια του Kράτους ή όταν ειδικός νόμος τους υποχρεώνει να τα αναγγείλουν στην αρχή.  Οι τελευταίες ρυθμίσεις για το Ιατρικό Απόρρητο έχουν περιληφθεί στο άρθρο 13 του Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας  Ν 3428/2005 . 23,19

Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας 

Η επεξεργασία του κώδικα αποτέλεσε το αντικείμενο εξαιρετικά μεγάλης και επίπονης προκοινοβουλευτικής επεξεργασίας , σε 18 πολύωρες συνεδριάσεις από τον Ιούλιο του 2003 έως τον Μάιο του 2004 από το Εθνικό Συμβούλιο Ιατρικής Ηθικής δεοντολογίας με πρόεδρο τον Κ Βγόντζα και αντιπρόεδρο τον κ Κουτσελίνη και της τριήμερης συζήτησης στην επιτροπή κοινωνικών Υποθέσεων όπου κλήθηκε ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος και η Εκκλησία. 24

Συμφώνα με τα πρακτικά της επιτροπής κοινωνικών υποθέσεων που έγινε η ουσιαστική επεξεργασία του νόμου, ο νομοθέτης δεν θέλησε να έχει την μορφή συλλογής επαγγελματικών κανόνων που ρυθμίζουν την σχέση Ιατρών και Χρηστών όπως έχει ο Γερμανικός κώδικας (Berufsordnung fur die deutshen Artze) και άλλων που ρυθμίζουν θέματα αστικής ευθύνης.  Ήθελε με την αναμόρφωση και τον εκσυγχρονισμό του μέχρι τότε υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου να ικανοποιήσει ένα πάγιο αίτημα του Πανελλήνιου Ιατρικού συλλόγου για προσαρμογή  στα νέα δεδομένα της κοινωνίας και της επιστήμης. 25

Η άποψη των κομμάτων της αντιπολίτευσης και των φορέων κατά την συζήτηση στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων

 Ο νόμος ψηφίστηκε επί της αρχής από όλα τα κόμματα της βουλής , με το ΚΚΕ να μην τον ψηφίζει επί της αρχής αλλά να ψηφίζει και να συμμετέχει στην διαμόρφωση αρκετών άρθρων. ο Ευάγγελος Βενιζέλος από το ΠΑΣΟΚ , υποστήριξε το νομοσχέδιο μιας και η αρχή της επεξεργασίας του είχε γίνει μετά από πρόταση του ΠΙΣ στον κ. Στεφανή, αλλά προβληματιζόταν για το αν θα έπρεπε να λάβει μια μορφή ενός πολυσέλιδου κώδικα με όλες τις διατάξεις για την Άσκηση του Ιατρικού Επαγγέλματος. Ο κ. Φώτης Κουβέλης εισηγητής της μειοψηφίας στήριξε το νομοσχέδιο και έκανε πολλές νομοτεχνικού περιεχομένου διορθώσεις που έγιναν αποδεκτές και υπενθύμισε στο σώμα πως το 1986 ο τότε υπουργός Υγείας κ. Νικήτας Κακλαμάνης ως γραμματέας του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου και ο ίδιος ως Γραμματέας του Δικηγορικού συλλόγου ,  είχαν εκπονήσει ένα σχέδιο κώδικα δεοντολογίας με συναπόφαση και των δύο φορέων και είχαν  παρασταθεί στον τότε υπουργό, που έφτασε να συζητηθεί 20 χρόνια. 25,26

Ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος με εκπρόσωπο του τον κ. Σταμάτη Πίνη έδωσε εξηγήσεις για διατάξεις που δεν ήταν εύκολα κατανοητές σε μη ιατρούς , όπως για την απαγόρευση της πλανοδιακής Ιατρικής και δεν πρότεινε διορθώσεις μιας και το κείμενο έκφραζε πάγιες θέσεις του ΠΙΣ.

Η εκκλησία εκπροσωπήθηκε από τον  σεβασμιότατο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεο ο οποίος δήλωσε πως δεν τον ενδιέφεραν τα ιατρικά αλλά μόνο τα βιοηθικά θέματα του κειμένου και πως ήταν ήδη καλυμμένος από την δουλειά που είχε γίνει από την επιτροπή. Στα βιοηθικά ζητήματα η  Εκκλησία ήθελε την απαγόρευση της ευθανασία, τον σεβασμό των ηθικών κανόνων του ιατρού και την θεσμοθέτηση της ονομασίας έμβρυο και όχι  γενετικό υλικό ή γονιμοποιημένο ωάριο στα θέματα αναπαραγωγής  Ο Μητροπολίτης χαρακτήρισε την Ελληνική Εκκλησία πιο άνετη από το Βατικανό και πιο φιλελεύθερη γιατί δεν δεσμεύει τους χριστιανούς, ούτε αναμιγνύεται σε εσωτερικά προβλήματα. Στο τέλος όταν ρωτήθηκε από τον κ Βενιζέλο για το αν είναι λίγο υποκριτική αυτή η ανεκτικότητα , απάντησε  με το παρακάτω απόσπασμα «. πρέπει να αποφύγουμε να γίνει σύγκρουση μεταξύ Θεολογίας και επιστήμης. Και η Εκκλησία δεν πρέπει να υπεισέρχεται μέσα σε λεπτομέρειες σε πολλά θέματα του ανθρώπινου βίου και κυρίως, της σεξουαλικότητας του ανθρώπου, αλλά πρέπει να θέτει γενικότερα τις θεολογικές βάσεις, τις προοπτικές και να μην αναιρεί την ελευθερία του ανθρώπου..... διότι ο καθένας πρέπει να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του και εν απολύτω ελευθερία. Γιατί η ελευθερία είναι το αυτεξούσιο ίδιο του ανθρώπινου προσώπου. Όταν καταργεί την ελευθερία του , καταργείται το πρόσωπο του........ η Εκκλησία θα πρέπει να μοιάζει και είναι μητέρα, η οποία έχει δύο χέρια. Με το ένα χέρι υποδεικνύει το δέον , το απόλυτο, το σωστό κ.λπ. και  με το άλλο θα πρέπει να χαϊδεύει και να θεραπεύει τον άνθρωπο, ο οποίος έχει υποπέσει ή δεν έχει αποδεχθεί στην πράξη, αυτό που λέει η Εκκλησία.»

Τα χαρακτηριστικά του νέου Κώδικα

Ο κώδικας, στο πνεύμα του ιπποκράτειου όρκου περιγράφει το ηθικό και πρακτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλει να λειτουργήσει το ιατρικό επάγγελμα και κάνει σαφείς απαγορεύσεις για την κλωνοποίηση και την ευθανασία, Ενσωματώνει χαρακτηριστικά Διεθνών συνθηκών στο Ελληνικό Δίκαιο και εισαγάγει καινοτόμα στοιχεία όπως η εκπαίδευση, η επιστημονική έρευνα και αναφέρεται έμμεσα στα δικαιώματα των ασθενών αναφερόμενος στην Συγκατάθεση, στην και στην αποφυγή διακρίσεων. Στόχος του είναι η συνέχιση της επιστημονικής έρευνας με σεβασμό στις ηθικές αξίες. 27,28

Για την αποφυγή περιστατικών καταστρατήγησης του θα πρέπει να υπάρξουν μαθήματα ηθικής και δεοντολογίας στις Ιατρικές Σχολές , να υπάρχει εντατικοποίηση των έλεγχων από τους θεσμοθετημένους φορείς για την προστασία των δικαιωμάτων, ενημέρωση του διοικητικού προσωπικό που εργάζεται σε κρίσιμες θέσεις και αστικοποίηση των πειθαρχικών και ποινικών κυρώσεων. 19

Βιβλιογραφία

1. «Η ανακάλυψη του πνεύματος, Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής  Σκέψης» Bruno Snell ,  Αθηνά 1994, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας.216 - 256 &Ο Αριστοτέλης, Παρουσίαση και ερμηνεία της σκέψης του, Ιngemar During, Αθήνα 1994 Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας 236 - 261
2. «Ηθικά και δεοντολογικά προβλήματα στη χρήση του ηλεκτρονικού φακέλου φροντίδας υγείας του ασθενή» Βαμιεδάκης, Ηλίας 2003 http://phdtheses.ekt.gr/eadd/handle/10442/16107 Ethical and moral problems in the use of the electronic health care record of the patient
3. «Ιστορική ανάδρομη στους σημαντικότερους σταθμούς της νευροχειρουργικής» Νικόλαος Συρμός 2007
4.  «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Α-Δ», Δημήτρης Λυπουρλής, Εκδόσεις Ζήτρος 2006 137- 141, 571- 591
5. «Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα, στο Βυζάντιο και στον Νεότερο Ελληνισμό» ,ΕΑΠ 2001, Χριστιανίδης , Δαλέτης, Παπαδόπουλος, Γαβρόγλου 233
6. Η Αριστοτελική Ηθική ως Οντολογία,  φρόνησης, τέχνη  , Σοφία Παύλος Κοντός Εκδόσεις Κριτική σελ 94 - 100
7. «Δεοντολογία, ηθική και φιλοσοφία της ιατρικής σε έργα της Iπποκρατικής Συλλογής»  Δρ Γεράσιμος Α. Ρηγάτος http://www.arxaiologia.gr/assets/media/PDFofIssues/2300.pdf
8. Δεοντολογικά, ηθικά και νομικά ζητήματα στην ιατρική πράξη n Δρ. Απόστολος Χατζητολιος , Ιατρική Δεοντολογία IATPIKO BHMA • ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ - IANOYAPIOΣ 2007
9. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP) Board Meeting in Brussels on 13 June 2009, “Medical Ethics Core Curriculum on Consent, Confidentiality and Human Rights” AD/Brd/130609/159 final/EN
10. ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ, Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας, 4 – 10 – 2005
11. Eυρωπαϊκή ήμερα για τα δικαιώματα των ασθενώνhttp://www.ekfrasi.gr/UserFiles/programmes/astheneis_xarta.pdf
12. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP) European Standards on Confidentiality and Privacy in Healthcare 06/03/06 Author Mania Misirli
13. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP) Board Meeting in Prague on 14 March 2009 the WMA Declaration of Helsinki on Ethical principles for medical research involving human subjects, as the WMA adopted it at its GeneralAssembly in Seoul, Korea in October 2008.
14. Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος European Medical Ethics Charter-Adopted in Kos Adopted in Kos, 10 June 2011
15. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP) 130609/103 Board Meeting in Brussels on 13 June 2009, CPME adopted the following document “Fair and Ethical Trade in Medical Goods”
16. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP)  children – confidentiality / Consentement – enfants – secret medical Right of children to medical confidentiality and informed consent Droits des mineurs au secret professionnel et au consentement éclair, dr Olivetti
17. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP) Medical confidentiality between doctor and patient and information demanded by private insurance companies.
18. Comité Permanent des Médecins Européens (CP) Standing Committee of European Doctors (CP) 2008/181 eHealth – Consent and Confidentiality
19. Περίθαλψη ασθενών και φορέων HIV – AIDS Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικός Επιστήμονας: Ιωάννα Αρσενοπούλου 1http://www.synigoros.gr/ygeia/prostasia_koinAll.htm
20. ιστοσελίδα της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα http://www.dpa.gr/portal/page?_pageid=33,123437&_dad=portal&_schema=PORTAL
21. Ανύπαρκτο το ιατρικό απόρρητο Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 21 Απριλίου 201
22. Tα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενούς (Άρθρο 47 N. 2071/1992.)http://www.mednet.gr/law/law2.htm
23. Ιατρικό απόρρητο και δικαίωμα στην προσωπικότητα του ατόμου Γιώργος Μπαρμπαγάλοςwww.perceptum.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=22:aporrito&catid=2:mar09&Itemid=14
24. ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΙΑ΄ - ΣΥΝΟΔΟΣ Β΄ ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Π Ρ Α Κ Τ Ι Κ Ο 13.10.2005 AADM1013.KM1
25. ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΙΑ΄ - ΣΥΝΟΔΟΣ Β΄ ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Π Ρ Α Κ Τ Ι Κ Ο 11.10.05 CADY1011.KD1
26. ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΙΑ΄ - ΣΥΝΟΔΟΣ Β΄ ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Π Ρ Α Κ Τ Ι Κ Ο 12.10.2005 CADM1012.MM1
27. Μετάβαση από τη Βιοηθική στο Βιοδίκαιο "Επιστήμη και Κοινωνία", τεύχος 20, Φθινόπωρο 2008, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, σ. 171-197 Μαρία Μητροσύλη
28. Η Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας ΦΕΚ Αρ. Φύλλου 28728 Νοεμβρίου 2005 NOMOΣ ΥΠ’ΑΡΙΘ. 3418. & Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας, Αιτιολογική Έκθεση

https://www.facebook.com/notes/lefteris-bournousouzis/%CE%BF%CE%B9-%CE%B4%CE%B5%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B1%CF%80%CF%8C%CF%81%CF%81%CE%B7%CF%84%CE%BF/341198652599395

Το Κράτος Πρόνοιας της Ελλάδας και ο Εθνικός Oργανισμός Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ)

Περίληψη

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η αποτύπωση της τυπολογίας της ασκούμενης πολιτικής σε διαφορετικά κράτη πρόνοιας, η συνοπτική αποτύπωση του Ελληνικού μοντέλου κοινωνικής πολιτικής και ο γενικός σχολιασμός περί τη δημιουργία του νέου φορέα υγειονομικής κάλυψης του ελληνικού πληθυσμού, του Εθνικού Οργανισμού Παροχών Υπηρεσιών Υγείας – ΕΟΠΥΥ που έχει προκύψει από την ενοποίηση του κλάδου υγείας του ΙΚΑ (μισθωτοί ιδιωτικού τομέα), του ΟΠΑΔ (δημόσιοι υπάλληλοι), του ΟΑΕΕ (έμποροι - βιοτέχνες) και του ΟΓΑ (αγρότες).

Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση επιλεγμένης βιβλιογραφίας (βιβλία και επιστημονική αρθογραφία) αλλά και αναζήτηση άρθρων και απόψεων στον Ημερήσιο Τύπο και στο διαδίκτυο.

Διαπιστώσεις: Το ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται άλλη μια φορά σε κρίση λόγω των δομικών ανεπαρκειών του οικονομικού μοντέλου της χώρας, της παγκόσμιας και εγχώριας οικονομικής κρίσης και της συνεπαγόμενης  πολιτικής αβεβαιότητας

Συμπεράσματα: Μέσω του ΕΟΠΥΥ ολοκληρώνεται μια προσπάθεια μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού συστήματος που ξεκίνησε την τελευταία τετραετία με την ενοποίηση εκατοντάδων ασφαλιστικών ταμείων σε 6 κύρια. Η δύσκολη οικονομική συγκυρία, το «μνημόνιο» και το αρνητικό οικονομικό περιβάλλον λειτουργούν καταλυτικά στην υιοθέτηση αλλεπάλληλων σκληρών, απαραίτητων και έντονων αλλαγών στις εργασιακές σχέσεις και στις οικονομικές απολαβές των παραγωγών υγείας (προμηθευτές και Ιατροί).

Ευρωπαϊκό Κράτος Πρόνοιας

Το Ευρωπαϊκό Κράτος Πρόνοιας ή Κοινωνικό Κράτος είναι ένα  πολυδιάστατο μίγμα ρυθμίσεων και κανόνων που αποτέλεσε τη διάδοχο κατάσταση των φιλανθρωπικών πολιτικών που κάλυπταν υποτυπωδώς τις ανάγκες του εργατικού δυναμικού κατά τη βιομηχανική επανάσταση1. Οι πολιτικές αυτές δεν εκφράζουν ένα δόγμα, βρίσκονται πάντα σε συνεχή ζύμωση και προσαρμογή. Προσπαθούν να δώσουν μια κοινωνική νομιμοποίηση του καπιταλιστικού οικονομικού μοντέλου ανάπτυξης και της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και καθορίζονται από την αποτελεσματικότητα των μαχών του συνδικαλιστικού και αγροτικού κινήματος το βαθμό αμφισβήτησης του συστήματος και τις ανάγκες της κάθε εποχής και για το λόγο αυτό συνήθως αντανακλούν τις οικονομικές δυνατότητες. 2,3

Οι ρυθμίσεις αυτές εφαρμόστηκαν, αναπτύχθηκαν και ενδυναμώθηκαν παράλληλα με την καπιταλιστική οικονομία, προσπαθώντας να περιορίσουν την επιχειρηματική και βιομηχανική ασυδοσία. Κυριότερος στόχος των υιοθετούμενων κανόνων κοινωνικής πρόνοιας ήταν η οικονομική ανάπτυξη – κερδοφορία και η εξάπλωση του θεσμού της μισθωτής εργασίας σε ένα περιβάλλον σταθερότητας, κοινωνικής συνοχής και κοινωνικής δικαιοσύνης. 4

Μια περιγραφική προσέγγιση του ορισμού του κοινωνικού κράτους αφορά στην απαρίθμηση παρεμβάσεων με στόχο τη δημιουργία ενός πλέγματος προστασίας για τους αδύναμους και για τη μεσαία τάξη, σε τομείς όπως είναι η υγεία, η προσχολική εκπαίδευση, η ασφάλιση, η μισθωτή εργασία, τα δάνεια, η ισότητα, η μετανάστευση και η στέγαση.5,6

Οι περίοδοι ανάπτυξης του κράτους πρόνοιας

Το κράτος πρόνοιας πρωτοεμφανίστηκε στην Αρχαία Ελλάδα, μέσω της εφαρμογής του θεσμού του «Ιατρικού» που ήταν εισφορά των πολιτών για τη δωρεάν παροχή ιατρικών υπηρεσιών από τους «Δημοσιεύοντες Ιατρούς» ή για την παροχή κρατικών επιδομάτων 7,8.

Οι θεσμοί αυτοί διατηρήθηκαν και κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο και μετεξελίχθηκαν σε πρωτοβουλίες κοινωνικών ομάδων (και εργασιακών συντεχνιών κατά τον Μεσαίωνα) και αποτέλεσαν τη βάση ύπαρξης αλληλοβοηθητικών ταμείων κατά τον 18 αιώνα 8.

Το Κράτος Πρόνοιας άρχισε να αποκτά τη σύγχρονη μορφή του με την ανάπτυξη κρατικής ευθύνης στον τομέα της υγείας στη Γερμανία και στην Αγγλία με τα μοντέλα Bismarck και Beveridge αντίστοιχα. Στη Γερμανία το σύστημα αναπτύχθηκε από τον καγκελάριο Μπίσμαρκ, το 1881, με κριτήριο κάλυψης την κοινωνική ασφάλεια και την επαγγελματική θέση ενώ στην Αγγλία, πολύ αργότερα, με το σύστημα της «καθολική κάλυψης» που στηρίχτηκε στη φορολογία και αποτέλεσε τον προπομπό της Εθνικής Υπηρεσίας Υγείας (National Health Service - NHS) 1,5.

Τα στάδια ανάπτυξης του κράτους πρόνοιας έχουν μια αμφίδρομη σχέση και αντιστοιχούν στα στάδια ανάπτυξης της καπιταλιστικής οικονομίας. Τα στάδια αυτά είναι:

α) το πρώιμο στάδιο

β) το στάδιο της σταθεροποίησης μετά την οικονομική κρίση του ‘30 και το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο,

γ) το στάδιο της ανάπτυξης και της οικονομικής ανασυγκρότησης της Ευρώπης και

δ) το στάδιο της κρίσης και της αμφισβήτησης που συνδέθηκε με την πετρελαϊκή κρίση στα μέσα της δεκαετίας του ‘70.

Μοντέλα ανάπτυξης του κράτους Πρόνοιας

Για τη διευκόλυνση της μελέτης των πολιτικών κοινωνικής πρόνοιας έχουν κατηγοριοποιηθεί τα μοντέλα ανάπτυξης βάσει ποικίλων κριτηρίων. Η πρώτη κατηγοριοποίηση του Titmuss (1974) διακρίνει τρία μοντέλα: 1,5,9

1.    Το υπολειμματικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο το κράτος παρεμβαίνει όταν αποτυγχάνει η αγορά και η οικογένεια,

2.    Το βιομηχανικό – επιχειρησιακού τύπου μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο οι ανάγκες καλύπτονται ανάλογα με την εργασία και την απόδοση, ενώ αναγνωρίζονται και οι πολιτικές για την παιδεία και την ασφάλιση (Bismark).

3.    Το θεσμικό αναδιανεμητικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο το κράτος έχει πλήρη κοινωνική λειτουργία (Βeveridge).

Εναλλακτική πρόταση κατηγοριοποίησης του κράτους πρόνοιας αποτελεί του Δανού κοινωνιολόγου Esping - Andersen, σύμφωνα με τον οποίο το κράτος πρόνοιας διακρίνεται σε:

1.    Φιλελεύθερο: χαρακτηρίζεται από περιορισμένες παροχές για αυτούς που αποδεδειγμένα δεν μπορούν να καλύψουν τις κοινωνικές τους ανάγκες (ΗΠΑ, ΚΑΝΑΔΑΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ).

2.    Συντηρητικό: ανταποδοτική πρόνοια ανάλογη με την εργασία, την τάξη και τη θέση (κορπορατισμός). Έχει περιορισμένο αναδιανεμητικό ρόλο σε αυτούς που δεν συμμετέχουν στην παραγωγική διαδικασία (ΑΥΣΤΡΙΑ, ΓΕΡΜΑΝΙΑ, ΓΑΛΛΙΑ, ΙΤΑΛΙΑ).

3.    Σοσιαλιστικό:    Συνδέεται με την έννοια του «πολίτη»και έχει καθολική κάλυψη των αναγκών από το κράτος (ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΑ).

Σημειώσεις:

1.    ο Esping Andersen, σε συνέντευξη του στον Γιάννη Tριανταφύλλου, σχολιάζοντας την επικράτηση των συντηρητικών στη Σουηδία, δηλώνει πως «είναι ζωτικής σημασίας να μη συγχέουμε το μοντέλο κοινωνικού κράτους ανάλογα με το ποιο κόμμα είναι στην εξουσία. Τα κόμματα δίνουν μικρές κατευθύνσεις, αλλά δεν κλονίζουν ένα επιτυχημένο μοντέλο» 10.

2.    Σύμφωνα με τον Χλέτσο «χρησιμοποιούμε τους όρους «σοσιαλιστικό», «συντηρητικό» επειδή κατά κάποιο τρόπο για την πλειονότητα του κόσμου είναι ταυτισμένοι με συγκεκριμένες πολιτικές κυβερνήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα «σοσιαλδημοκρατικό» πολιτικό καθεστώς δεν μπορεί να είναι πιο συντηρητικό από αυτό που αποκαλούν «δεξιό» πολιτικό καθεστώς» 1

Ο Ferrera (1996), από την άλλη,  επισημαίνει ιδιομορφίες και κοινά ιστορικά στοιχεία στην ανάπτυξη της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας και συμπληρώνει την τριάδα του Esping με ένα τέταρτο τύπο κράτος πρόνοιας, αυτό της Νότιας Ευρώπης. Η πρόνοια παρέχεται, κυρίως, από την οικογένεια και τα ασφαλιστικά ταμεία, ενώ το κράτος περιορίζεται στην παροχή συντάξεων. Τα αρνητικά χαρακτηριστικά του μοντέλου συνίστανται στην ευνοιοκρατία, τη χαμηλή αποδοτικότητα των δημοσίων υπηρεσιών, την έλλειψη στεγαστικής πολιτικής, την ανορθολογική ανάπτυξη, τη δυσαρέσκεια των χρηστών, την εισφοροδιαφυγή και τη  φοροδιαφυγή . 11

Οι περίοδοι οικονομικής κρίσης και η αμφισβήτηση της οικονομικής αποτελεσματικότητας του κοινωνικού κράτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Τα τελευταία τριάντα (30) χρόνια υπάρχει αμφισβήτηση της οικονομικής αποτελεσματικότητας του κράτους πρόνοιας, ως μηχανισμού πρόληψης, κοινωνικής δικαιοσύνης και ευημερίας, αφού δεν μπόρεσε να δώσει λύση στα προβλήματα της ύφεσης, της ανεργίας, της ταχύτατης γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης του κόστους περίθαλψης 6,9.

Ο Πρόεδρος του China Investment Corporation Jin Liqun σε συνέντευξη του στον τηλεοπτικό σταθμό «Al Jazzera» (2011) υποστηρίζει ότι οι  κοινωνικές νομοθεσίες στην Ευρώπη είναι ξεπερασμένες, το σύστημα κινήτρων απορρυθμισμένο και το κράτος πρόνοιας υπεύθυνο για την κρίση χρέους, ενώ θεωρεί απαραίτητη την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων σε αντάλλαγμα της υποστήριξης της Κίνας προς την Ευρωζώνη 12.

Επίσης, ο αμερικανός Πρόεδρος του Ιδρύματος Οικονομικών Τάσεων (Foundation of Economic Trends) Jeremy Rifkin τονίζει ότι για το μέσο αμερικανό πολίτη «Ευρώπη» σημαίνει: «προκατάληψη κατά της αγοράς, άκαμπτες εργασιακές πολιτικές, καλομαθημένοι εργάτες, πληθυσμός που γερνάει, κατεστραμμένο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, υπερβολική γραφειοκρατία. Τελικά ένα μουσείο….» Ο ίδιος δεν συμμερίζεται αυτήν την άποψη και συνειδητοποιεί ότι η ελευθερία για τον ευρωπαίο πολίτη έχει σχέση με την ποιότητα της ζωής και των ευρύτερων κοινωνικών σχέσεων και παράλληλα διακρίνει μια διαφορά στους στόχους που θέτουμε ως άτομα. Στη χώρα του (ΗΠΑ) ο πολίτης ζητά ατομικές ευκαιρίες για να πετύχει ενώ στην Ευρώπη ο πολίτης αναζητά καλή ποιότητα ζωής για την οικογένεια και για την κοινωνία που ζει. Αυτή η πολιτισμική διαφορά δίνει ελπίδες για την επιτυχία του ξεχωριστού πειράματος, την ανάπτυξη δηλαδή ενός δικτύου οικονομιών, αγορών, κοινωνιών και χωρών που τα κράτη μέλη του θα κερδίζουν χωρίς να δρα το ένα ανταγωνιστικά προς το άλλο 13.

Από την άλλη όμως, τα τελευταία 100 χρόνια, το ευρωπαϊκό πολιτικοοικονομικό σύστημα και το κοινωνικό κράτος έχουν αντιμετωπίσει αποτελεσματικά δεκάδες κρίσεις όπως το «κραχ» του1930, το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τις πετρελαϊκές κρίσεις του ‘70 και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι πολιτικές δυνάμεις έχουν επιδείξει μια ξεκάθαρη πρόθεση εξορθολογισμού και περιορισμού των κοινωνικών δαπανών με αλλαγές και μειώσεις καλύψεων αλλά δεν ζήτησαν την αναίρεση των κοινωνικών δικαιωμάτων και συνεχίζουν να διακηρύττουν ως θεμελιώδη πολιτικά δικαιώματα την εργασία, τον επαρκή ελεύθερο χρόνο, την κοινωνική προστασία βάσει ενός συστήματος επιδομάτων, συντάξεων και παροχών καθώς και τις εγγυήσεις για ύπαρξη πρόσβασης δημόσιας και δωρεάν υγείας και παιδείας. Επιπροσθέτως, αναγνωρίζουν ως προβλήματα τη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό, την υπογεννητικότητα και την ανεργία 2,3,6,14,15.

Το μοντέλο της Ελλάδας

Το κράτος πρόνοιας έχει τρεις κύριους πυλώνες: α) της υγείας που καλύπτει το σύνολο των πολιτών, β) της πρόνοιας που καλύπτει αυτούς που βρίσκονται ή κινδυνεύουν να βρεθούν σε κατάσταση ανάγκης και γ) της κοινωνικής ασφάλισης που καλύπτει τους εργαζόμενους.

Ο πυλώνας της υγείας είχε βραδεία ανάπτυξη αφού και η  ίδρυση Υπουργείου Υγείας έγινε εκατό περίπου χρόνια μετά την ίδρυση της Ελληνικής Δημοκρατίας 1. Στα πρώτα εκατό χρόνια, το Ελληνικό κράτος διέθετε την πλειοψηφία των πόρων του στον αγώνα των ενόπλων δυνάμεων για την απελευθέρωση του υπόδουλου Ελληνισμού. Πριν από την ίδρυση του Υπουργείου υπήρξε μια υποτυπώδης υγειονομική περίθαλψη με τους παρακάτω κύριους σταθμούς:

Την ίδρυση:

•    του πρώτου υγειονομικού τμήματος, υπό την εποπτεία του Ιατρού του Όθωνα Witmer (1833),

•    της Ιατρικής Σχολής (1837) (ιατροί και μαιευτές),

•    των πρώτων νοσοκομείων όπως το Δημοτικό Νοσοκομείο της Αθήνας, το Νοσοκομείο Παίδων (1896), το Νοσοκομείο Πατρών «Ο Άγιος Ανδρέας» (1873) και το Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» (1881).

Μέχρι και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, υπήρχε μεγάλη έλλειψη επαγγελματιών υγείας, το επίπεδο υγείας ήταν χαμηλό και υπήρχε μεγάλη συχνότητα εμφάνισης φυματίωσης, λέπρας και αφροδισίων νοσημάτων. Το 1953 έγινε η πρώτη σοβαρή προσπάθεια ίδρυσης Εθνικού Σσυστήματος Υγείας με την ομόφωνη ψήφιση του διατάγματος 2592/53 που προωθούσε παρόμοιες ρυθμίσεις με το σύστημα της Αγγλίας. Δυστυχώς η ανάπτυξη του Διατάγματος ήταν μερική, υλοποιήθηκαν μόνο η διάκριση της χώρας σε περιφέρειες, τα κοινοτικά ιατρεία και τα συμβούλια ιατρικής αντίληψης.

Οι προσπάθειες για την υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου συστήματος συνεχίστηκαν και με την πρόταση του Λουκή Πάτρα (1965) για θέσπιση οικογενειακού ιατρού με αμοιβή κατά πράξη και ενιαίου φορέα περίθαλψης, της ολοκληρωμένης πρότασης  του ΚΕΠΕ για σύσταση  ενιαίας εθνικής υπηρεσίας υγείας και ενιαίου φορέα ασφάλισης και κυρίως με το Νομοσχέδιο του Δοξιάδη που είχε αποδεχτεί την πλήρη και αποκλειστική απασχόληση των νοσοκομειακών ιατρών και τη σύσταση Αγροτικών Ιατρείων και Κέντρων Υγειας., θεσμοί που υλοποιήθηκαν  το 1983 με την ίδρυση του  ΕΣΥ. 8,16

Το ΕΣΥ είχε την υποστήριξη και των δυο κομμάτων που εναλλάχτηκαν τα τελευταία τριάντα χρόνια στην εξουσία και δεν αποτέλεσε εκλογικό διακύβευμα σε καμία εκλογική αναμέτρηση. Οι σοσιαλιστές είχαν αποδεχτεί την ελεύθερη επιλογή και την ύπαρξη ενός παράλληλου ιδιωτικού συστήματος και οι συντηρητικοί είχαν αποδεχτεί τις αρχές του κοινωνικού κράτους με ένα δημόσια χρηματοδοτούμενο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης 17.

Τα χαρακτηριστικά του ΕΣΥ που προβλέφθηκαν στον αρχικό νόμο, δεν έχουν υλοποιηθεί ακόμα στο σύνολό τους. Έχει αναπτυχτεί σε ικανοποιητικό βαθμό η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας καθ’ όλο το 24ωρο, 365 μέρες το χρόνο με το σύστημα εφημεριών στη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια φροντίδα υγείας, η περιφερειακά αποκεντρωμένη διοίκηση του συστήματος (ΥΠΕ), η διοίκηση με επιστημονικές μεθόδους, ο έλεγχος με τη δημιουργία Σώματος Επιθεωρητών Υγείας Πρόνοιας, η αποκλειστική απασχόληση των ιατρών ενώ εκκρεμεί η πλήρης ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο όπου υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση κυρίως στα Κέντρα Υγείας και τα Περιφερειακά Ιατρεία τους 17,18,19.

Ο δεύτερος πυλώνας του κράτους πρόνοιας, αυτός της πρόνοιας, δεν αποσκοπεί στην κάλυψη τυποποιημένων μελλοντικών αναγκών ή κινδύνων. Οι δράσεις του έχουν άμεσο και προφανές όφελος για τους χρήστες υπηρεσιών όπως είναι τα ιδρύματα προστασίας των παιδιών, των αναπήρων και άλλων ανάλογων κοινωνικά ευπαθών ομάδων πολιτών. Οι δομές αυτές ενοποιήθηκαν με τον τομέα υγείας, όταν ολοκληρώθηκε η περιφερειακή συγκρότηση του συστήματος υγείας (ΠΕΣΥ, 2001) με τη μετατροπή του σε ΠΕΣΥΠ. Οι δομές που απορροφήθηκαν, ήταν δομές του Υπουργείου Υγείας για την προστασία του παιδιού, της μητέρας και της οικογένειας όπως το ΠΙΚΠΑ, οι παιδουπόλεις, τα Ιατροκοινωνικά κέντρα, τα οικοτροφεία και τα ιδρύματα χρόνιων παθήσεων 18,17.

Με το τρίπτυχο «αξιολόγηση - αποκέντρωση - περικοπή δαπανών» οδηγηθήκαμε στη μετάθεση ευθυνών χωρίς την απαραίτητη μεταφορά πόρων στην περίπτωση των παιδικών σταθμών, των Κέντρων Ανοικτής (Εξωϊδρυματικής) Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ) και του προγράμματος «Βοήθεια στο Σπίτι», τα οποία μεταβιβάστηκαν στην Τοπική Αυτοδιοίκηση18,20.

Ο πυλώνας της κοινωνικής ασφάλισης ξεκίνησε το 1836 με τη σύσταση Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου (ΝΑΤ), με έναρξη πραγματικής λειτουργίας του το 1861. Τότε ήταν που καθιερώθηκε η χορήγηση σύνταξης κατά την ηλικία των 60 ετών για τους δημοσίους υπαλλήλους, η χορήγηση συντάξεων στις χήρες και τα ορφανά των γερουσιαστών, καθώς και η χορήγηση αναπηρικών συντάξεων. Το 1915 με την ψήφιση του Νόμου 551 καθιερώθηκε η αποζημίωση για τα ατυχήματα. Επτά χρόνια μετά με τον νόμο 2868/1922 «Περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως των εργατών και ιδιωτικών υπαλλήλων» ξεκίνησε ο θεσμός των κλαδικών ασφαλιστικών ταμείων21,22.

Το 1932 έγινε η πρώτη προσπάθεια ύπαρξης ενιαίου ταμείου όλων των μισθωτών, αλλά από το φόβο της επιβάρυνσης του κόστους εργασίας από τις ασφαλιστικές εισφορές, από τις έντονες αντιδράσεις των ιατρών γιατί περιοριζόταν η ελεύθερη επιλογή, των αντιδράσεων των συγχωνευόμενων ταμείων και της πτώσης της κυβέρνησης Βενιζέλου το σχέδιο ματαιώθηκε.

Το 1934 επιλέχτηκε το μοντέλο Bismark για την ασφάλιση και ψηφίστηκε ο βασικός Νόμος 6298/1934 «Περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων», οπότε ιδρύθηκε το ΤΑΕ (Ταμείο Εμπόρων) και ΤΕΒΕ (Ταμείο Επαγγελματιών και Βιοτεχνών Ελλάδος) και το 1935 καθιερώθηκε η υποχρεωτική ασφάλιση όλων των μισθωτών στο Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ).H ασφαλιστική κάλυψη του πληθυσμού ολοκληρώθηκε το 1961 με την ίδρυση του Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) 21,22.

Με παρόμοιες νομοθετικές ρυθμίσεις μέχρι το 1995 είχαμε 83 φορείς κύριας ασφάλισης για 4.097.570 εργαζόμενους (38 φορείς για ασφάλιση εργαζομένων ιδιωτικού τομέα, 13 για τραπεζικούς, 8 για προσωπικό δημοσίων επιχειρήσεων, 6 για ανεξάρτητους επαγγελματίες, 11 για ελεύθερους επαγγελματίες, 6 για εργαζόμενους Τύπου, 1 για αγρότες και 25 επικουρικά ταμεία δημοσίων υπάλληλων). Η ΓΣΕΕ με εκδόσεις, έρευνες και δημόσιες παρεμβάσεις της ζητούσε την ομαδοποίησή τους σε επτά (7) κύρια ταμεία και την καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής και της φοροδιαφυγής, -που την εκτιμούσε σε 31 % του ΑΕΠ- και την ως εκ τούτου στέρηση πόρων από τα ταμεία 21,22,23.

Το 2008 με το Νόμο της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης και της ενοποίησης των ταμείων έγινε αφαίρεση προνομιακών ρυθμίσεων που έθιγαν την ευημερία των μελλοντικών γενεών προς όφελος των τωρινών συνταξιούχων και έγινε προσπάθεια ισότιμης κατανομής προνομίων και υποχρεώσεων  24.

Οι φορείς ασφάλισης μειώθηκαν στους δεκατρείς (13), εκ των οποίων οι πέντε είναι κύριας ασφάλισης (ΙΚΑ, ΟΓΑ, ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ, ΕΤΑΠ ΜΜΕ), οι έξι (6) επικουρικής ασφάλισης και οι δύο (2) πρόνοιας. Το 2011, με τον Νόμο 3918 ο Οργανισμός Περίθαλψης Ασφαλισμένων Δημοσίου (ΟΠΑΔ) έγινε ταμείο και έτσι έχουμε, πλέον, έξι (6) κύρια ταμεία ασφάλισης. Οι αλλαγές που έγιναν αφορούσαν κυρίως στον κλάδο σύνταξης, ενώ δεν αναπτύχθηκαν ενιαίοι κανόνες για τον κλάδο υγείας 21. Αυτό επιχειρείται, σήμερα, με την έναρξη λειτουργίας του νέου φορέα υγειονομικής κάλυψης, ΕΟΠΥΥ, που έχει προκύψει από την ενοποίηση του κλάδου υγείας του ΙΚΑ (μισθωτοί ιδιωτικού τομέα), του ΟΠΑΔ (δημόσιοι υπάλληλοι), του ΟΑΕΕ (έμποροι - βιοτέχνες) και του ΟΓΑ (αγρότες).

Εθνικός Οργανισμός Παροχής Υπηρεσιών Υγείας - ΕΟΠΥΥ

Η ίδρυση του ΕΟΠΥΥ οδηγεί στην απόσπαση του κλάδου υγείας των τεσσάρων κυριοτέρων ταμείων που καλύπτουν το 90 % του ελληνικού πληθυσμού από το υπουργείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και στη διασύνδεσή τους με το Υπουργείο Υγείας .

Η ενοποίηση αυτή, παρότι πραγματοποιείται σε μια πρωτόγνωρη οικονομική κοινωνική και πολιτική κρίση και σε ένα είναι εξαιρετικά δυσμενές περιβάλλον, που συνδυάζεται με ένα εκρηκτικό μίγμα χαμηλού επιπέδου απασχόλησης - μισθών και ανυπαρξία μιας ισχυρής κυβέρνησης για την άσκηση του απαιτούμενου ρυθμιστικού έλεγχου, δεν θα μπορούσε να καθυστερήσει άλλο. Η μέχρι τώρα υγειονομική κάλυψη έχει εξαντλήσει την βιωσιμότητά της και η ανάγκη ύπαρξης δωρεάν εξατομικευμένων παροχών υγείας από ένα νέο σύστημα έχει γίνει επιτακτική. 25,26,27,28.

Ο ΕΟΠΥΥ δημιουργήθηκε στηριζόμενος σε ένα πολυνομοσχέδιο που επιχειρεί μια συνολική αλλαγή στο σύστημα υγείας που αφορά στις προμήθειες υγείας, την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και τα φάρμακα. Για το λόγο αυτό, αρκετές ρυθμίσεις του παραπέμπονται σε μελλοντικές υπουργικές αποφάσεις που έως σήμερα (4/1/2012), τρεις (3) ημέρες μετά την επίσημη έναρξή του δεν έχουν ακόμη εκδοθεί27.

Ο κανονισμός παροχών και ο νόμος ίδρυσης του ΕΟΠΥΥ συγκρινόμενος με τους προηγούμενους των ενοποιούμενων ταμείων δείχνει μια διάθεση περιστολής δαπανών και ανάπτυξης ίσων ευκαιριών πρόσβασης.Τα πλεονεκτήματα του ΕΟΠΥΥ συνοψίζονται στα εξής:

•    Εφαρμογή ενός ενιαίου κανονισμού παροχών υγείας και για τα τέσσερα (4) μεγάλα ταμεία (ΟΓΑ, ΟΑΕΕ, ΟΠΑΔ, ΙΚΑ), με αποτέλεσμα τη βελτίωση των παροχών, κυρίως για τους ασφαλισμένους του ΙΚΑ και του ΟΓΑ. Οι ασφαλισμένου δε του ΟΓΑ απέκτησαν πρόσβαση και στις ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας, ενώ οι ασφαλισμένοι του ΙΚΑ απέκτησαν το δικαίωμα να επισκέπτονται ιατρούς και εργαστήρια που είναι συμβεβλημένα με τον ΟΠΑΔ,

•    Δυνατότητα ενιαίων διαγωνισμών για λειτουργικές δαπάνες του Οργανισμού29,

•    Δυνατότητα περιορισμού των ενοικίων και καλύτερη αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων ιδιόκτητων κτιρίων,

•    Δυνατότητα εφαρμογής συστημάτων ελέγχου για τη φαρμακευτική δαπάνη,

•    Εξάλειψη παραβατικών συμπεριφορών των προμηθευτών υγείας (κυρίως των ιατρών που είναι και οι βασικοί παραγωγοί φροντίδας υγείας), αφού σε περιπτώσεις ανάπτυξης τέτοιων συμπεριφορών αυτοί πλέον δύναται να τιμωρηθούν με αποκλεισμό από το 90% της καλυπτόμενης αγοράς ασφαλισμένων.

•    Μείωση του λειτουργικού κόστους των ταμείων με την ύπαρξη ενός Διοικητικού Συμβουλίου (ΔΣ) και λιγότερων ειδικών θέσεων συμβούλων και αντιπροέδρων29,

•    Κανονισμό παροχών του μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και για τα μη εντασσόμενα ταμεία που καλύπτουν το υπόλοιπο 10% του ελληνικού πληθυσμού.

•    Αντιμετώπιση της ανισότιμης πρόσβασης στην υγεία που είναι εμφανής σε άτομα με χαμηλό εισόδημα και κατοίκους απομακρυσμένων γεωγραφικών περιοχών14,28,30 και

•    Έμφαση στην αποδοτικότητα της διαχείρισης και όχι στην προσβασιμότητα του συστήματος από ιδιώτες ιατρούς.

Τα κυριότερα μειονεκτήματά του συνίστανται σε:

1.    Περιορισμό του δικαιώματος της ελεύθερης επιλογής με χρηματική αποζημίωση για χρήση υπηρεσιών από μη συμβεβλημένους παρόχους υγείας.

2.    Σύγχυση ως προς τη δομή και τους στόχους του νέου ταμείου αφού ο μεγαλύτερος αγοραστής υπηρεσιών υγείας διατηρεί παράλληλα και την ιδιότητα του προμηθευτή υπηρεσιών υγείας με τις δομές των πολυιατρείων του ΙΚΑ που αντίθετα με τα νοσοκομεία του ΙΚΑ δεν απορροφούνται από το ΕΣΥ 31.

3.     Μη ορισμός νέων πηγών χρηματοδότησης και διαδικασίας αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας του Οργανισμού από εξωτερικούς συμβούλους αξιοποίησης 31,32.

4.    Μη υιοθέτηση τεχνικών ελεγχόμενου κόστους ή σφαιρικού προϋπολογισμού στα συμβεβλημένα εργαστήρια και διατήρηση της αμοιβής κατά πράξη 33,34.

Οι διαχειριστικές εκκρεμότητες που πρέπει να ρυθμιστούν είναι οι εξής:

1.    Έκδοση διευκρινιστικών εγκυκλίων για τον τρόπο τιμολόγησης εβδομαδιαίων ή μηνιαίων θεραπειών που βρίσκονται στο μεσοδιάστημα της αλλαγής.

2.    Ενοποίηση των τεσσάρων ηλεκτρονικών υπηρεσιών  συνταγογράφησης και εγκατάσταση συστήματος ασφαλείας προσωπικών δεδομένων των ασθενών,

3.    Ενημέρωση του προσωπικού για τα νέα του καθήκοντα,

Προβλήματα σχετιζόμενα με τη λειτουργία του ΕΟΠΥΥ τα οποία χρήζουν επίλυσης είναι:

Α) Σε επίπεδο εργασιακών σχέσεων, ενώ καθιερώνει εξαιρετικά χαμηλές αμοιβές για τους ιατρούς με σύστημα μηνιαίας αντιμισθίας, αναιρεί την απόφασή του, αμείβοντας τους «προσωρινά» με το παλιό σύστημα της αμοιβής κατά πράξη, διογκώνοντας τεχνικά τη ζήτηση υπηρεσιών υγείας33, με σημείο διαφοροποίησης την ύπαρξη πλαφόν 200 ασθενών και μείωση της αμοιβής στο μισό, από 20 σε 10 ευρώ. Επίσης, δεν ξεκαθαρίζει τον τρόπο αμοιβής συμβασιούχων ιατρών αορίστου χρόνου των ταμείων που διατηρούν παράλληλα ιδιωτικό ιατρείο.

Β) Το κυριότερο πρόβλημα είναι η κακή χρονική συγκυρία έναρξης λειτουργίας του ΕΟΠΥΥ καθώς και η διαχρονική έλλειψη αξιοπιστίας της δημόσιας διοίκησης. Η διοίκηση των συνεννοουμένων ταμείων είναι ίδια με αυτή του ΕΟΠΥΥ και παρά τις καλές προθέσεις δεν κατέστη δυνατό να είναι συνεπείς στις νομοθετικά κατοχυρωμένες υποχρεώσεις των ταμείων τους για εξόφληση εντός 45 ημερών, αφήνοντας για δυο περίπου χρόνια απλήρωτους τους επαγγελματίες υγείας με 2 δισ. ευρώ συσσωρευμένα χρέη.35

Αυτό το δυσμενές κλίμα συνδυασμένο με την πολιτική αβεβαιότητα μπορεί να οδηγήσει τους ιδιώτες ιατρούς σε άρνηση υπογραφής σύμβασης, τα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων και του ΙΚΑ σε πρωτόγνωρο συνωστισμό ασθενών, τους ασθενείς σε απογοήτευση, τους προμηθευτές των παρακλινικών υπηρεσιών και των διαγνωστικών κέντρων σε απραξία αφού κανείς δεν θα μπορεί να συνταγογραφεί, την υγεία σε κρίση και τον ΕΟΠΥΥ, τελικά, στις καλένδες.  

Συμπεράσματα

Παρά τις δυνατότητες που φαινομενικά έχει το νέο οργανωτικό σχήμα του ΕΟΠΥΥ και την προσπάθεια εξορθολογισμού του κόστους, δεν υπάρχει τρόπος διασφάλισης της υπέρβασης των μικρών και μεγάλων εσωτερικών δυσχερειών και της θετικής μελλοντικής του έκβασης. Και αυτό διότι δεν αντιμετωπίζει με ουσιαστικό τρόπο τις σημαντικές παθογένειες του συστήματος όπως είναι ο συνεχώς αυξανόμενος ρυθμός γήρανσης του πληθυσμού, με συνεπακόλουθο την αύξηση των υγειονομικών απαιτήσεων, καθώς και η συνεχιζόμενη παραγωγή ιατρών που μας κατατάσσει στην πρώτη θέση παγκοσμίως.

Παρόλα αυτά, πρέπει να καλλιεργηθεί η συνείδηση ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα διαμετρικά αντίθετο σημείο από αυτό που βρισκόταν στις αρχές του 20ού αιώνα. Σήμερα δεν καλείται να παλέψει για τη διάσωση του παλαιού μοντέλου αλλά για τη βιωσιμότητα του νέου36. Αυτή η προσπάθεια απαιτεί διάλογο και συναίνεση σε επίπεδο πολιτικών, κομμάτων και συνδικάτων, αλλά κυρίως σε επίπεδο κοινωνίας. Η αδράνεια θα επιφέρει ολέθριες επιπτώσεις για όλους.

Βιβλιογραφία

1.    Μιχάλης Χλέτσος «Σκέψεις γύρω από την ύπαρξη Κράτους Πρόνοιας στην Ελλάδα»http://library.panteion.gr:8080/dspace/bitstream/123456789/1584/1/hletsos_leviathan_10.pdf

2.    Έλενα Σεφερτζη «Από την κρίση της συσσώρευσης στην κρίση του κράτους πρόνοιας Θέσεις» – τριμηνιαία επιθεώρηση http://www.theseis.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=149

3.    Ανέστης Ταρπάγκος   «Η κρίση δημοκρατικής αντιπροσώπευσης στο πεδίο της καπιταλιστικής ανασυγκρότησης και της αποδιάρθρωσης του Κράτους Πρόνοιας» Τεύχος 62, περίοδος: Ιανουάριος - Μάρτιος 1998 http://www.theseis.com/index.php?option=com_content&task=view&id=613&Itemid=29

4.    Γ. Κατρούγκαλος «Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στην κρίση του κράτους πρόνοιας»  στο: "Θεσμοί  κοινωνικής πολιτικής και προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων σε διεθνές και εθνικό επίπεδο", ΕΚΔΟΣΕΙΣ Νομική Βιβλιοθήκη

5.    «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Όλγα Στασινοπούλου Αθήναhttp://library.panteion.gr:8080 /dspace/bitstream/  123456789/94/1/koin+politiki.pdf

6.    Hugh Rodman Leavell Lecture «Globalization, Poverty, and Health»,Journal of Public Health Policy (2007) 28, 2–25. doi:10.1057/ palgrave.jphp.3200119

7.    Το Δημόσιο σύστημα υγείας στην αρχαία Ελλάδα http://hellinon.net/NeesSelides/SystimaYgeias.htm  

8.    Θωμαΐδης (1973) Γιάννης Τούντας «Υπηρεσίες Υγείας» Εκδόσεις Οδυσσέας Νέα Υγεία σελ 484

9.    Σακελλαροπουλος  Θ. (1999) «Αναζητώντας το Νέο Κοινωνικό Κράτος» στο «Η μεταρρύθμιση του κοινωνικού κράτους» Τόμος Ά Αθήνα, Κριτική σελ 23-67 http://www.epeksa.gr Sakellaropoulos / /Sak1999_anaz.pdf

10.    Espring-Andersen «Κι όμως η παγκοσμιοποίηση έσπρωξε το κράτος πρόνοιας» Συνέντευξη στον ΓΙΑΝΝΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ http://archive.enet.gr/online/ online_text/c=113,dt=14.11.2007,id=43603880

11.    Ferrera M. (1996) The “southern model” of welfare in social Europe. Journal of European Social Policy 6 (1) 17-37

12.    «Με το ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας τα έχει βάλει κινεζικό επενδυτικό κεφάλαιο» http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=323990

13.    Jeremy Rifkin  «Σύγκριση του Ευρωπαϊκού και Αμερικανικού Κοινωνικού και Οικονομικού Μοντέλου» Έμφαση, Ιούλιος Αύγουστος Σεπτέμβριος 2005

14.    Miloslav Ransdorf 2006 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ της Επιτροπής Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας προς την Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων σχετικά με ένα ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο για το μέλλον (2005/2248(INI))

15.    David Stuckler1«The health implications of financial crisis: A review of the evidence»,2, Sanjay Basu3, Marc Suhrcke4,5, Martin McKee2* © The Ulster Medical Society, 2009.http://www.ums.ac.uk/umj078/078%283%29142.pdf

16.    ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ι. ΔΑΡΔΑΒΕΣΗΣ «Η ιστορική πορεία του Υπουργείου Υγείας στην Ελλάδα (1833-1981)» IATPIKO BHMA • ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2008

17.    Κώστας Δίκαιος «Πολιτικά κόμματα και πολιτική υγείας : η υγειονομική περίθαλψη ως πολιτικό διακύβευμα» 74- 93 στο Κυριάκος Σουλιώτης «Πολιτική και Οικονομία της Υγείας», εκδ Παπαζήση,

18.    Χρήστος Ζηλιδης «Αρχές και εφαρμογές Πολιτικής υγείας – Η ΜΕΤΑΡΥΘΜΙΣΗ 2000 -2004», Επιστήμες Διοίκησης και οικονομίας της υγείας σελ 116-117, 245-251και 200-201 «ενοποίηση υγείας πρόνοιας» - αδρός απολογισμός.

19.    Χαράλαμπος Οικονόμου «Πολιτικές Υγείας στην Ελλάδα και τις Ευρωπαϊκές Κοινωνίες» , σελ 186- 194,257

20.    Μάνος Σαββάκης, Ανακοίνωση στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μονάδων Κοινωνικής Φροντίδας, Άγιος Νικόλαος, 9-10 Μαΐου 2011. Αναδιάρθρωση των Κρατικών Πολιτικών στο Χώρο της Υγείας: Προς την Εγκαθίδρυση μιας Ηθικής της Επικοινωνίας;

21.    ΓΓΚΑ, Έννοια και εξέλιξη του συστήματος κοινωνικής ασφάλειας στην Ελλάδα,  http://www.ggka.gr/asfalistikokefI.htm

22.    Κυριόπουλος 2001 Γιάννης Τούντας «Υπηρεσίες Υγείας» Εκδόσεις Οδυσσέας Νέα Υγεία  

23.    ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 8/11/95 ΙΝΕΓΣΕΕ http://www.inegsee.gr/ekdoseis-periodika/enhmerwsh/enimerosi-teuxos-8.html  

24.    ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ «Κοινωνική Ασφάλιση, Υγεία και Δημόσιο Χρέος: Πρόκληση ή Ευκαιρία για μια Αναπτυξιακή Στρατηγική;» Δεκέμβριος 2007 http://www.epkodi.gr/site/index.php/------articlestable-83/81-2009-03-27-12-22-15

25.    Γιάννης Κυριόπουλος, Χαράλαμπος Οικονόμου,Κυριάκος Σουλιώτης «Υγεία και υπηρεσίες υγείας στα βαλκάνια»  Εκδόσεις Παπαζήση σελ 126- 128

26.    Λυκούργος Λιαρόπουλος «Η Συμβολή της Υγείας στην Κρίση» «Καθημερινή», Τρίτη 10 Μαΐου 2011

27.    ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ «ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ»//www.eumedline.eu/post/GNWMH-THS-OKE-EPI-TOY-POLYNOMOSXEDIOY-GIA-THN-YGEIA

28.    The Financial Crisis and Global Health Report of a High-Level Consultation World Health Organization, Geneva 19 January 2009http://www.who.int/mediacentre/events/meetings/2009_financial_crisis_report_en_.pdf

29.    Γιάννης Στουρνάρας «Διαπιστώσεις και προτάσεις για ένα νέο αναπτυξιακό και κοινωνικό πρότυπο», Καθημερινή σελίδα 143 01/01/2012

30.    Μανώλης Χρυσάκης, Εύη Φαγαδάκη, Όλγα Παπαλιού, Ηλίας Σιάτης «Φτώχεια και Αποστέρηση στην Υγεία» Ινστιτούτο Κοινωνικής Πολιτικής, ΕΚΚΕ σελ 128

31.    Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΕΟΠΥΥ  3/1/ 2012http://liaropoulos. wordpress. com

32.    ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ «Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ετήσια Έκθεση 2011», ΑΘΗΝΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011 σελ 344 366

33.    Ηλίας Μοσιαλος Προλογος στο «Πολιτικές Υγείας στην Ελλάδα και τις Ευρωπαϊκές Κοινωνίες» Χαράλαμπος Οικονόμου,  σελ 14-17

34.     Χρήστος Ζηλίδης «Οι Απαιτήσεις της Ασφαλιστικής Κρίσης στην Υγεία και ο ΕΟΠΥ», «Η Ημερησία», Πέμπτη 14 Απριλίου 2011

35.    Ρύθμιση για τα χρέη των Ταμείων Έθνος Κυριακή, 8/1/2012 http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63598045

36.    SLAVOJ ŽIŽEKA «PERMANENT ECONOMIC EMERGENCY» New Left Review 64, July-August 2010http://newleftreview.org/?view=2853

37.    Ενιαίος Κανονισμός Παροχών Υγείας (Ε.Κ.Π.Υ.) του Εθνικού Οργανισμού Παροχών Υπηρεσιών Υγείας (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) 1Καθορισμός αμοιβών των με σύμβαση θεραπευτών γιατρών του Ε.Ο.Π.Υhttp://www.ika.gr/gr/infopages/eopyy/docs/FEK_B_2456-2011_03112011.pdf

https://www.facebook.com/notes/lefteris-bournousouzis/%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BF-%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-o%CF%81%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%AE%CF%82-%CF%85%CF%80%CE%B7%CF%81%CE%B5%CF%83%CE%B9%CF%8E%CE%BD-%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%AF%CE%B1%CF%82/307481435971117